Çocuğu Olmayan Kişilerin Miras Paylaşımı ve Devletin Mirasçılığı
Vefat eden bir kişinin geride çocuklarının bulunmaması, toplumda mirasın doğrudan devlete geçeceği yönünde yanlış bir algı yaratmaktadır. Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre, bir kişinin mirasçısı bulunmadığı takdirde miras devlete kalır. Ancak çocuğu olmayan bir kişinin mirasının devlete kalabilmesi için yasal hiçbir akrabasının ve eşinin bulunmaması gerekir. Ülkemizdeki yasal düzenlemeler, kan hısımlığına dayalı zümre (derece) sistemini esas alır ve miras öncelikle yakın akrabalar arasında paylaştırılır.
1. Eşin Sağ Olması Durumunda Miras Paylaşımı
Vefat eden kişinin çocuğu yoksa ancak geride sağ kalan bir eşi varsa, mirasın tamamı devlete geçmez. Eş, vefat edenin diğer akrabaları ile birlikte mirasçı olur. Eşin tek başına tüm mirasa sahip olması veya mirası diğer akrabalarla paylaşması, hangi zümre ile birlikte mirasçı olduğuna göre değişir:
- Ölen kişinin anne ve babası (ikinci zümre) sağ ise veya onların çocukları (ölenin kardeşleri) varsa, sağ kalan eş mirasın dörtte ikisini (1/2) alır. Kalan yarı ise anne, baba veya kardeşler arasında paylaştırılır.
- Ölen kişinin anne, babası ve onların altsoyu (kardeş, yeğen) yoksa ancak büyükbaba ve büyükanneleri (üçüncü zümre) veya onların çocukları (amca, hala, dayı, teyze) sağ ise, eş mirasın dörtte üçünü (3/4) alır.
- Vefat edenin hiçbir zümrede yasal mirasçısı kalmamışsa, sağ kalan eş mirasın tamamına (4/4) hak kazanır.
2. Eşin ve Çocuğun Olmaması Durumunda Miras Paylaşımı
Kişi vefat ettiğinde hem çocuğu yoksa hem de evli değilse (veya eşi kendisinden önce vefat etmişse), miras ikinci zümreye geçer. Bu durumda mirasın tamamı ölen kişinin anne ve babasına eşit olarak paylaştırılır.
Anne ve babanın da vefat etmiş olması halinde, miras payı onların altsoylarından olan kardeşlere ve kardeşlerin çocuklarına (yeğenlere) geçer. Eğer ikinci zümrede de hiçbir mirasçı bulunamazsa, miras üçüncü zümreye yani büyükbaba, büyükanne ve onların çocuklarına (amca, dayı, hala, teyze) aktarılır.
Çocuksuz Vefat Durumunda Miras Paylaşımı yazımızı okumak için
3. Miras Hukukunda Devletin Son Mirasçı Olma Şartı
Türk Medeni Kanunu’nun 501. maddesi uyarınca, mirasçısı bırakmaksızın vefat eden bir kimsenin mirası devlete geçer. Buradaki kilit ifade “mirasçı bırakmaksızın” şeklindedir. 10 yıllık mesleki tecrübemize dayanarak belirtmeliyiz ki, devletin mirasçı olabilmesi için kişinin altsoyu, üstsoyu, hiçbir yan soy akrabası (en uzak kuzenlerine kadar) ve sağ kalan bir eşinin bulunmaması gerekir. Ayrıca kişinin sağlığında geçerli bir vasiyetname bırakarak mirasını bir vakfa, derneğe veya üçüncü bir kişiye devretmemiş olması şarttır.
Olay: Gaziantep’te yaşayan ve hiç evlenmemiş, çocuğu da bulunmayan Ahmet Bey vefat etmiştir. Ahmet Bey’in anne ve babası kendisinden yıllar önce vefat etmiştir. Kendisinden geriye sadece bir öz kardeşi ile yıllardır görüşmediği bir teyzesi kalmıştır. Çevredeki komşuları Ahmet Bey’in çocuğu olmadığı için evinin ve bankadaki parasının devlete kalacağını iddia etmiştir.
Hukuki Süreç ve Sonuç: Ahmet Bey’in vefatının ardından yasal işlemler başlatılmış ve sulh hukuk mahkemesinden mirasçılık belgesi (veraset ilamı) talep edilmiştir. Yapılan incelemede, Ahmet Bey’in birinci zümresinde (çocuğu) kimse olmadığı saptanmıştır. İkinci zümrede yer alan anne ve babası vefat ettiği için, halefiyet ilkesi gereği miras doğrudan sağ olan öz kardeşine intikal etmiştir. Teyze ise üçüncü zümrede yer aldığı ve ikinci zümrede sağ mirasçı (kardeş) bulunduğu için mirastan pay alamamıştır. Sonuç olarak miras devlete kalmamış, tek yasal mirasçı olan kardeşe yasal süreler içinde tescil edilmiştir.
Türk Medeni Kanunu Madde 501: “Mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer.”
Sıkça Sorulan Sorular
Çocuğum yok, eşim var. Vefat edersem tüm mal varlığım eşime mi kalır?
Hayır, tümü kalmaz. Çocuğunuz yoksa eşiniz, sizin anne-babanız veya kardeşleriniz ile birlikte mirasçı olur. Bu durumda eşinizin miras payı yarı orandadır (1/2). Eğer anne, baba, kardeş veya yeğenlerinizden hiçbirisi hayatta değilse, o takdirde eşiniz mirasın tamamını alır.
Bekarım ve çocuğum yok, anne-babam da vefat etti. Mirasım kardeşlerime mi kalır yoksa devlete mi?
Mirasınız kardeşlerinize kalır. Anne ve babanızın vefat etmiş olması durumunda, onların miras payı halefiyet yoluyla kardeşlerinize geçer. Bu durumda devletin mirasçılığı söz konusu olmaz.
Çocuğu olmayan bir kişi mirasın devlete kalmaması için sağlığında ne yapabilir?
Kişi, sağlığında kanuni şekil şartlarına uygun bir vasiyetname düzenleyerek veya miras mukavelesi (sözleşmesi) yaparak mal varlığını dilediği bir kişiye, arkadaşına, vakfa veya derneğe bırakabilir. Çocuğu ve anne-babası olmayan bir kişinin saklı paylı (kanunen dokunulamayan miras payı) mirasçısı kalmadığı için, mal varlığının tamamı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir.
Mirasın devlete kalması durumunda devlet ölen kişinin borçlarından sorumlu olur mu?
Evet, sorumlu olur. Mirasın devlete geçmesi durumunda devlet, terekedeki (miras kalan mal varlığı) borçlardan sadece kendisine geçen miras mallarının değeri ölçüsünde sorumlu tutulur. Devletin borçtan ötürü şahsi bir sorumluluğu doğmaz.
İletişim Bilgileri: Gaziantep Barosu Sicil No: 2423 | İletişim: 0532 715 47 05
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar: * Türk Medeni Kanunu (Miras Hukuku Kitabı, Madde 495-501)
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi Güncel Mirasçılık Belgesi İçtihatları
Bir yanıt yazın