Vefat Edenin Bankadaki Parasının Tespiti

Murisin Banka Hesaplarının Sorgulanması ve Mirasçıların Yasal Hakları

Bir yakının vefat etmesi, geride kalan aile bireyleri için hem duygusal hem de hukuki süreçlerin başladığı zorlu bir dönemdir. Miras bırakanın (murisin) geride bıraktığı mal varlığının belirlenmesi, miras hukuku kapsamında en çok karşılaştığımız ve titizlikle yürütülmesi gereken işlemlerden biridir. Özellikle vefat edenin bankadaki parasının tespiti, gizli kalmış veya bilinmeyen hesapların ortaya çıkarılması açısından büyük önem arz eder. 10 yıllık mesleki tecrübemizle sabit olduğu üzere, doğru hukuki adımlar atılmadığında bu süreçler uzamakta ve mirasçılar hak kaybına uğrayabilmektedir.

Vefat eden kişinin hangi bankada, ne kadar parası olduğunu bilmeyen mirasçılar için ilk adım mirasçılık belgesi (veraset ilamı) almak olmalıdır. Mirasçılık belgesi, noterlerden veya Sulh Hukuk Mahkemelerinden temin edilebilen ve kimlerin yasal mirasçı olduğunu resmi olarak gösteren belgedir. Bu belge olmadan bankalardan veya resmi kurumlardan bilgi alabilmek yasal olarak mümkün değildir. Belge temin edildikten sonra, yasal mirasçılar tek başlarına veya birlikte hareket ederek murisin mal varlığını araştırma yetkisine sahip olurlar.

Bankalar Nezdinde Doğrudan Sorgulama Süreci

Mirasçılık belgesini alan mirasçılar, vefat edenin hesabı olduğundan şüphelendikleri banka şubelerine doğrudan başvuru yapabilirler. Bankaya yapılacak başvuruda mirasçılık belgesinin aslı veya onaylı örneği ile birlikte kimlik ibrazı zorunludur. Banka, bu belgeleri inceledikten sonra murise ait vadeli, vatsız, vadeli mevduat, borsa hesabı veya kiralık kasa gibi tüm varlıkları mirasçılara bildirmekle yükümlüdür. Ancak Türkiye’de faaliyet gösteren onlarca banka bulunduğu düşünüldüğünde, tüm bankaları tek tek gezmek oldukça zaman alıcı ve zahmetli bir yöntemdir.

Mirasçılık Belgesinin Noterden Alınması Süreci

TIKLAYINIZ

Terekenin Tespiti Davası ile Tüm Hesapların Tek Seferde Belirlenmesi

Eğer vefat edenin hangi bankalarda hesabı olduğu kesin olarak bilinmiyorsa veya mirasçılar arasında bu konuda bir uyuşmazlık bulunuyorsa, en güvenilir yol terekenin tespiti davası açmaktır. Tereke (ölen kişinin geride bıraktığı tüm mal varlığı, hak ve borçlar) tespiti davası, Sulh Hukuk Mahkemesinde açılan ve çekişmesiz yargı işi niteliği taşıyan bir davadır. Bu davada mahkeme, Türkiye Bankalar Birliği (TBB) ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) başta olmak üzere ilgili tüm kurumlara müzekkere (mahkeme yazısı) yazarak murisin adımıza kayıtlı tüm aktif ve pasif mal varlığının dökümünü talep eder.

Mahkeme kanalıyla yapılan bu araştırma sayesinde, mirasçıların gözünden kaçabilecek tüm gizli hesaplar, katılım fonları ve kiralık kasalar resmi olarak gün yüzüne çıkarılır. Bu süreçte mahkeme, bankalardan sadece bakiye bilgisini değil, geriye dönük hesap hareketlerini de isteyebilir. Özellikle vefat etmeden hemen önce hesaptan şüpheli para çekimleri yapıldığına dair bir şüphe varsa, bu durumun tespiti ve ileride açılacak murisin muvazaası (mirasçıdan mal kaçırma amacıyla yapılan muvazaalı işlemler) davaları için de tereke tespiti hayati bir zemin hazırlar.

Vefat Edenin Parası Bankadan Nasıl Çekilir ve Vergi Süreci

Banka hesapları tespit edildikten sonra bu paraların mirasçılar tarafından çekilebilmesi için vergi dairesi prosedürlerinin tamamlanması gerekir. Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi verilmeden ve ilgili vergi dairesinden “ilişik kesme belgesi” (verginin ödendiğini veya muaf olduğunu gösteren belge) alınmadan bankalar mirasçılara ödeme yapamaz. Beyanname verme süresi, ölüm Türkiye’de gerçekleşmişse ve mirasçılar da Türkiye’de bulunuyorsa ölüm tarihinden itibaren 4 aydır. Bu süre yasal bir zorunluluk olup, aksatılması halinde usulsüzlük cezaları gündeme gelebilir.

İlişik kesme belgesi bankaya sunulduğunda, banka murisin hesabındaki parayı yasal mirasçılık belgesindeki miras payları oranında bölüştürerek yasal varislere öder. Mirasçılardan birinin tek başına tüm parayı çekebilmesi için diğer mirasçılardan noter onaylı muvafakatname (onay belgesi) veya vekaletname alması şarttır. Aksi takdirde banka sadece başvuran kişinin kendi payına düşen kısmı ödeyecektir.

Olay: Müvekkilimiz A.B., babasının vefatının ardından babasına ait banka hesaplarında önemli miktarda nakit olduğunu bildiğini ancak hangi bankada ne kadar varlık bulunduğuna dair hiçbir belgeye ulaşamadığını belirterek ofisimize başvurmuştur. Ayrıca babasının vefatından 3 gün önce, diğer kardeşinin babasının mobil bankacılık şifresini kullanarak yüksek miktarda para transferi gerçekleştirdiğinden şüphelenmektedir.

Çözüm: 10 yıllık mesleki tecrübemizle süreci yöneterek öncelikle yetkili Sulh Hukuk Mahkemesinde ivedilikle bir terekenin tespiti davası açtık. Mahkeme aracılığıyla BDDK ve merkez bankası sistemleri üzerinden sorgulama yapılmasını talep ettik. Yapılan resmi yazışmalar neticesinde, müvekkilin bilmediği iki farklı katılım bankasında vadeli hesaplar tespit edilmiştir. Aynı zamanda geriye dönük hesap hareketleri celbedilerek (mahkemeye getirtilerek), vefat öncesi yapılan usulsüz transfer belgelenmiş ve bu sayede diğer kardeşe karşı açılacak olan mal kaçırma davası için güçlü bir delil tabanı oluşturulmuştur.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Vefat edenin bankadaki parası e-Devlet üzerinden sorgulanabilir mi?

Evet, e-Devlet kapısı üzerinden “Mevduat/Katılım Fonu Hesabı Bulunan Banka Sorgulama” hizmeti kullanılarak vefat eden kişinin hesabı olan bankalar kısmen görüntülenebilmektedir. Ancak bu sistem her zaman anlık ve detaylı bakiye bilgisi vermeyebilir; kesin ve resmi tutarlar için banka şubelerine veraset ilamı ile başvurulması veya mahkeme kanalıyla tespit yapılması en sağlıklı yöntemdir.

2. Mirasçılardan biri diğerlerinden gizli bankadaki parayı tek başına çekebilir mi?

Hayır, bankalar yasal mirasçıların tamamının rızası (ortak imzası) veya noterden alınmış özel yetkili vekaletnamesi olmadan paranın tamamını tek bir kişiye ödemez. Banka, yalnızca başvuran mirasçının mirasçılık belgesinde yer alan yasal payı oranındaki tutarı serbest bırakır. [İÇ LİNK ÖNERİSİ: ‘(Miras payları)’ kelimesinden ‘Miras Paylaşımı ve Saklı Pay Oranları’ sayfasına link verin.]

3. Vefat eden kişinin borçları bankadaki paradan düşülür mü?

Eğer vefat eden kişinin ilgili bankaya kredi, kredi kartı veya başkaca bir borcu varsa, banka borçlar ödenmeden veya hesaptan mahsup edilmeden (düşülmeden) kalan bakiyeyi mirasçılara ödemez. Bankanın rehin ve mahsup hakkı bulunmaktadır. Murisin borçlarının mal varlığından fazla olması durumunda ise mirasçıların mirası reddetme (reddi miras) hakkını değerlendirmesi gerekebilir.

4. Bankada unutulan veya aranmayan paralara ne olur?

Vefat eden kişinin banka hesaplarındaki paralar, son işlem tarihinden itibaren 10 yıl boyunca aranmaz veya talep edilmezse, yasal zaman aşımı süresinin dolması sebebiyle Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na (TMSF) devredilir. Bu nedenle hak kaybı yaşamamak adına tespit ve intikal işlemlerinin zamanında yapılması kritik önem taşır.

Gaziantep Barosu Sicil No: 2423 | İletişim: 0532 715 47 05

Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Kaynaklar:

4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (Miras Hukuku Hükümleri)
7338 Sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu
Yargıtay 14. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu Güncel İçtihatları