Evlat - Global Gaziantep Avukat

Yurt Dışında Yaşayan Türk Vatandaşları Türkiye’den Çocuk Evlat Edebilir mi?

Lahey Sözleşmesi ve Türk Medeni Kanunu Kapsamında Ülkelerarası Evlat Edinme Şartları, Başvuru Adımları ve Hukuki Süreç Rehberi

Evet, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları Türkiye’den çocuk evlat edinebilir. Ancak yerleşim yeriniz Türkiye sınırları dışında bulunduğu için bu süreç, yurt içindeki standart başvurular gibi doğrudan Türkiye’deki sosyal hizmet müdürlüklerine gidilerek başlatılamaz.

Aile hukuku pratiğindeki 10 yıllık tecrübemiz boyunca, yurt dışında ikamet eden vatandaşlarımızın en sık yaşadığı kafa karışıklığının başvuru makamının yanlış belirlenmesinden kaynaklandığını gözlemliyoruz. Süreç, hem Türk iç hukukuna hem de uluslararası sözleşmelere tabi olan ülkelerarası evlat edinme kurallarına göre yürütülür.

“Ülkelerarası evlat edinme işlemlerinde temel pusula her zaman çocuğun üstün yararıdır. İki farklı devletin merkezi makamlarının koordinasyonu ile yürüyen bu süreçte, usul kurallarına eksiksiz uyulması hak ve zaman kaybını önler.”

Evlat - Global Gaziantep Avukat

Ülkelerarası Evlat Edinmenin Hukuki Dayanağı Nedir?

Yurt dışında ikamet eden vatandaşlarımızın Türkiye’den evlat edinme talepleri, birden fazla ulusal ve uluslararası mevzuatın birlikte uygulanmasını gerektirir. Temel düzenlemeler 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) ve Türkiye’nin de taraf olduğu Lahey Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşme hükümleridir.

MÖHUK madde 18 uyarınca evlat edinme ehliyeti ve şartları, taraflardan her birinin evlat edinme anındaki milli hukukuna tabidir. Bu nedenle Türk vatandaşı olan başvurucuların, hem Türk Medeni Kanunu şartlarını hem de yaşadıkları ülkenin (kabul eden devletin) yasal kriterlerini aynı anda sağlamaları gerekir.

Yurt Dışında Yaşayan Türk Vatandaşlarının Evlat Edinme Şartları Nelerdir?

Türk hukukuna göre bir küçüğün evlat edinilebilmesi için kanunda sayılan emredici koşulların eksiksiz yerine getirilmesi şarttır. Evlat edinme koşulları, mutat mesken (kişinin yaşam merkezinin bulunduğu, fiilen ve sürekli olarak ikamet ettiği ülke) yurt dışında olsa dahi Türk vatandaşları için aynen geçerlidir.

  • Evlilik Süresi ve Yaş Şartı: Eşler kural olarak ancak birlikte evlat edinebilir. Eşlerin en az 5 yıldan beri evli olmaları veya her ikisinin de 30 yaşını doldurmuş bulunmaları zorunludur.
  • Tek Başına Evlat Edinme Şartı: Evli olmayan Türk vatandaşlarının tek başına evlat edinebilmesi için 30 yaşını doldurmuş olmaları gerekir.
  • Yaş Farkı Kriteri: Evlat edinen kişi veya eşler ile evlat edinilecek çocuk arasında en az 18 yaş fark bulunmalıdır.
  • Geçici Bakım ve Eğitim Şartı: Evlat edinme kararının verilebilmesi için küçüğün, evlat edinen aile tarafından en az 1 yıl süreyle fiilen bakılmış ve eğitilmiş olması şarttır.
  • Rıza Koşulları: Ayırt etme gücü (iyiyi kötüden ayırt edebilme ve makul karar verebilme yeteneği) bulunan çocuğun rızası alınmalıdır. Ayrıca kanundaki istisnai haller dışında çocuğun öz anne ve babasının da rızası aranır.
  • Çocuğun Üstün Yararı İlkesi: Çocuğun üstün yararı (çocuğun bedensel, zihinsel ve sosyal gelişimi açısından en elverişli olan hukuki ve fiili durum) gereği, çocuğun öncelikle Türkiye’de bir aile yanına yerleştirilme imkanları araştırılır ve yurt dışına yerleştirmenin çocuk için daha faydalı olduğu tespit edilir.

Adım Adım Ülkelerarası Evlat Edinme Süreci Nasıl İşler?

Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük hükümlerine göre, yerleşim yeri yurt dışında olan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları doğrudan Türkiye’deki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüklerine başvuramazlar. Süreç, iki ülkenin Merkezi Makamları (ülkelerarası evlat edinme işlemlerini yürütmekle görevli resmi devlet kurumları) arasında resmi yazışmalarla ilerler.

Türkiye’nin bu alandaki Merkezi Makamı T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’dür. Yaşadığınız ülkenin Lahey Sözleşmesi’ne taraf olması halinde izlenecek adımlar şu şekildedir:

  • 1. Adım – İkamet Ülkesindeki Merkezi Makama Başvuru: Başvurucular, yaşadıkları ülkenin yetkili Merkezi Makamına veya bu makam tarafından yetkilendirilmiş akredite kuruluşa yazılı olarak başvurur.
  • 2. Adım – Ev Ülkesinde Sosyal İnceleme ve Raporlama: Yaşadığınız ülkenin sosyal hizmet uzmanları; gelir durumunuzu, konut koşullarınızı, sağlık raporlarınızı, adli sicil kayıtlarınızı ve aile içi uyumunuzu inceleyerek kapsamlı bir Sosyal İnceleme Raporu ve uygunluk belgesi düzenler.
  • 3. Adım – Dosyanın Türkiye’ye İletilmesi: Onaylanan dosya, yaşadığınız ülkenin Merkezi Makamı tarafından resmi yoldan Türkiye’deki Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne gönderilir. Yabancı dildeki tüm belgelerin onaylı Türkçe tercümelerinin ve apostil (bir belgenin gerçekliğinin tasdik edilerek başka bir ülkede yasal olarak kullanılmasını sağlayan uluslararası onay şerhi) işlemlerinin eksiksiz olması gerekir.
  • 4. Adım – Eşleştirme ve Nakil Onayı: Türkiye Merkezi Makamı dosyayı değerlendirir ve korunma altındaki çocuklardan uygun görülen bir çocuk için eşleştirme teklifi hazırlar. Her iki ülkenin Merkezi Makamlarının yazılı onay vermesiyle çocuğun aileye teslimi aşamasına geçilir.
  • 5. Adım – Türkiye’de Tanışma ve 1 Yıllık Geçici Bakım Süreci: Başvurucular Türkiye’ye gelerek çocukla tanıştırılır ve Evlat Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesi imzalanır. Pasaport ve vize işlemleri tamamlandıktan sonra çocuk yurt dışındaki yeni evine götürülür ve en az 1 yıl boyunca yaşadığınız ülkenin sosyal hizmet uzmanlarınca periyodik olarak izlenir.
  • 6. Adım – Mahkeme Kararı ve Nüfus Tescili: 1 yıllık izleme sürecinin olumlu sonuçlanmasının ardından yetkili Aile Mahkemesi nezdinde evlat edinme davası açılır. Dava, çekişmesiz yargı (karşı tarafı bulunmayan, hakimin doğrudan inceleme yaparak karar verdiği yargılama usulü) kurallarına göre görülür ve kararın kesinleşmesiyle çocuk evlat edinenlerin nüfus kütüğüne tescil edilir.

Yurt Dışından Yapılan Başvuruda Merkezi Makam ve Uyum Süreci

Mesleki hayatımızdaki 10 yıllık tecrübe kapsamında karşılaştığımız somut olaylarda, usul hatalarının süreci yıllarca uzatabildiğini görmekteyiz. Örneğin, Almanya’da yaşayan ve 7 yıllık evli olan Türk vatandaşı bir çift, Türkiye’deki yakın çevrelerinden aldıkları eksik bilgilerle doğrudan Türkiye’deki bir İl Müdürlüğüne giderek evlat edinme başvurusu yapmak istemiştir.

Başvurucuların ikametgahlarının Almanya’da olması nedeniyle Türkiye’deki yerel müdürlük başvuruyu kabul edememiş ve çift yaklaşık 8 ay zaman kaybetmiştir. Dosya hukuki incelemeye alındığında, çiftin öncelikle Almanya’daki yetkili Merkezi Makam (Bundeszentralstelle für Auslandsadoption) üzerinden başvurularını yenilemeleri sağlanmıştır.

Almanya makamlarınca düzenlenen Sosyal İnceleme Raporu ve apostil şerhli belgeler Türkiye’deki Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne resmi kanaldan ulaştırılmıştır. Eşleştirme onayının ardından Türkiye’ye gelen çift ile çocuk arasında uyum sağlanmış, imzalanan Evlat Edinme Öncesi Geçici Bakım Sözleşmesi sonrasında 1 yıllık izleme süreci Almanya’da tamamlanarak Türkiye’de açılan evlat edinme davası olumlu sonuçlandırılmıştır.

“Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, evlat edinme davalarında kanunun öngördüğü 1 yıllık geçici bakım süresinin fiilen tamamlanması ve yetkili kurumlarca hazırlanan sosyal inceleme raporlarının dosyada bulunması kamu düzenine ilişkin zorunlu şartlardır.”

Yabancı Ülkede Verilen Evlat Edinme Kararı Türkiye’de Geçerli Olur mu?

Eğer evlat edinme davası Türkiye’deki Aile Mahkemesinde sonuçlandırılırsa, Lahey Sözleşmesi’nin 23. maddesi uyarınca Türkiye Merkezi Makamı tarafından düzenlenen uygunluk belgesi sayesinde bu karar diğer taraf ülkede ayrı bir davaya gerek kalmaksızın kendiliğinden tanınır.

Buna karşılık, evlat edinme kararının yaşadığınız yabancı ülkenin mahkemesinde verilmiş olması halinde, bu kararın Türkiye’de nüfus kütüğüne işlenebilmesi için MÖHUK hükümleri uyarınca tanıma ve tenfiz (yabancı mahkeme kararlarının Türkiye’de hukuki geçerlilik ve icra kabiliyeti kazanması için açılan dava) prosedürünün işletilmesi veya Lahey Sözleşmesi kapsamındaki şartların doğrulanması gerekir.

Sıkça Sorulan Sorular

1. Çifte vatandaşlığı bulunan Türk vatandaşları hangi ülkenin kurallarına göre evlat edinebilir?

Çifte vatandaşlığı bulunan kişiler için MÖHUK madde 4 uyarınca, eğer vatandaşlıklardan biri Türk vatandaşlığı ise Türk hukuku uygulanır. Ancak yerleşim yeriniz yurt dışında olduğu için başvuru yine yaşadığınız ülkenin Merkezi Makamı aracılığıyla ülkelerarası evlat edinme usulüne göre yapılmalıdır.

2. Yurt dışında yaşayan kişiler Türkiye’deki akrabalarının çocuğunu evlat edinebilir mi?

Evet, şartların oluşması halinde akraba içi evlat edinme mümkündür. Ancak çocuğun yerleşim yeri Türkiye’de, evlat edinecek kişilerin yerleşim yeri yurt dışında olduğu için bu işlem de ülkelerarası evlat edinme kapsamına girer ve her iki ülkenin Merkezi Makamlarının onayı ile mahkeme kararı gerektirir.

3. Yaşadığım ülke Lahey Sözleşmesi’ne taraf değilse Türkiye’den evlat edinebilir miyim?

Lahey Sözleşmesi’ne taraf olmayan ülkelerde yaşayan Türk vatandaşlarının başvuruları, Türkiye ile ilgili ülke arasında ikili anlaşma bulunup bulunmamasına ve T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın belirlediği uluslararası iş birliği protokollerine göre değerlendirilir. Bu durumlarda diplomatik kanallar ve konsolosluk tasdik prosedürleri devreye girer.

4. Ülkelerarası evlat edinme süreci ortalama ne kadar sürer?

Sürecin toplam uzunluğu; yaşadığınız ülkedeki sosyal inceleme randevularına, belgelerin tercüme ve onay hızına, Türkiye’deki çocuk eşleştirme sırasına ve kanunen zorunlu olan en az 1 yıllık geçici bakım süresine bağlı olarak değişkenlik gösterir. Dosyanın eksiksiz hazırlanması idari bekleme sürelerini önemli ölçüde kısaltır.

Ülkelerarası evlat edinme süreçleri, hem Türk hukukunun hem de ikamet ettiğiniz yabancı ülkenin mevzuatının titizlikle takip edilmesini gerektirir. Sürecin her aşamasında hukuki destek almak için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Avukat Aziz Cihan Kaçıran
Gaziantep Barosu Sicil No: 2423 | İletişim: 0532 715 47 05

Yasal Uyarı

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.

Kaynaklar

  • 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (Madde 305 – 320)
  • 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (Madde 4, 18, 50 – 58)
  • 5049 Sayılı Çocukların Korunması ve Ülkelerarası Evlat Edinme Konusunda İşbirliğine Dair Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğu Hakkında Kanun (Lahey Sözleşmesi)
  • Küçüklerin Evlat Edinilmesinde Aracılık Faaliyetlerinin Yürütülmesine İlişkin Tüzük
  • T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü Ülkelerarası Evlat Edinme Uygulama Rehberi
  • Yargıtay 2. Hukuk Dairesi Güncel İçtihatları

Yorumlar

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir