Hukuk sistemimizde miras bırakanın vefatı ile birlikte malvarlığı değerleri elbirliği mülkiyeti (iştirak halinde mülkiyet) hükümlerine tabi olarak tüm mirasçılara ortaklaşa geçer. Bu süreçte mirasçılar arasında anlaşmazlık çıkması, malların yönetilmesini veya nakde çevrilmesini zorlaştırabilir. Bu noktada hak kaybı yaşamamak ve mülkiyet uyuşmazlıklarını çözüme kavuşturmak için doğru hukuki yola başvurmak büyük önem taşır.
Miras hukukunda en sık karıştırılan ve sıklıkla birlikte anılan iki hukuki müessese, mirasın paylaşılması davası (taksim davası) ile ortaklığın giderilmesi davası (izale-i şuyu) olarak karşımıza çıkar. Her ne iki dava da ortak mülkiyet ilişkisini sona erdirmeyi hedeflese de, kapsamları, tarafları ve işleyiş usulleri bakımından birbirinden ayrılır.
Mirasın Paylaşılması ve Ortaklığın Giderilmesi Davası Arasındaki Ayrım
Mirasın paylaşılması davası, yalnızca mirasçılar arasında ve terekeye (miras bırakanın malvarlığının tamamına) dahil olan tüm hak, alacak ve borçların bir bütün olarak tasfiye edilmesini amaçlayan bir dava türüdür. Bu davada, tereke mallarının tamamının paylaştırılması hedeflenir ve davayı yalnızca mirasçılardan biri veya birkaçı açabilir.
Ortaklığın giderilmesi davası ise sadece miras ortaklığını değil, paylı mülkiyet (müşterek mülkiyet) veya elbirliği mülkiyetine konu olan her türlü taşınır ya da taşınmaz mal üzerindeki ortaklığın sona erdirilmesi için açılır. Bu davanın en belirgin özelliği, sadece mirasçılar arasında değil, paylı mülkiyetin bulunduğu diğer tüm ortaklar arasında da açılabilmesidir.
- Mirasın paylaşılması davasında terekeye dahil tüm malvarlığı bir bütün olarak ele alınırken, ortaklığın giderilmesi davası belirli bir mal veya taşınmaz üzerine odaklanabilir.
- Ortaklığın giderilmesi davası, ortaklardan herhangi biri tarafından tüm diğer ortaklara karşı yöneltilerek açılır.
- Mirasın paylaşılması davasında aynen taksim (bölüştürme) mümkün olmadığı durumlarda satış suretiyle paylaşım gündeme gelebilir.
- Ortaklığın giderilmesi davasında mahkeme, dava konusu malın aynen bölünmesi mümkünse bu şekilde, değilse açık artırma ile satış suretiyle ortaklığı sonlandırır.
“Miras hukukunda ortak mülkiyetin sona erdirilmesi süreçleri, taraflar arasındaki ekonomik menfaatlerin dengelenmesi ve hak kayıplarının önlenmesi adına titizlikle yürütülmelidir.”
Hangi Durumda Hangisi Açılır?
Uygulamada hangi davanın açılması gerektiği, uyuşmazlığın kaynağına ve ortakların durumuna göre değişiklik gösterir. Hak sahiplerinin yanlış dava türünü seçmesi, yargılama sürecinin uzamasına ve masrafların artmasına neden olabilir.
- Mirasın Paylaşılması Davası: Miras bırakanın vefatından sonra tereke üzerinde elbirliği mülkiyeti devam ediyorsa ve tüm mirasçılar arasında genel bir mal paylaşımı yapılacaksa bu dava tercih edilir. Amaç, terekedeki aktiflerin mirasçılık payları oranında paylaştırılmasıdır.
- Ortaklığın Giderilmesi Davası: Mirasçılar arasında genel bir paylaşım davası açmak yerine, örneğin sadece ortak miras kalan bir arsanın veya dairesinin satılıp bedelinin paylaşılması isteniyorsa ya da miras dışı paylı mülkiyet söz konusu ise bu dava açılır.
Miras Malının Tek Mirasçıda Toplanması yazımızı okumak için
Hatalı Dava Tercihinin Çözümü
10 yıllık mesleki tecrübcemiz süresince karşılaştığımız bir örnek olayda, müvekkilimiz ve diğer dört kardeşi, babalarından kalan beş farklı taşınmaz ve iki araç için doğrudan tek bir taşınmaz üzerinden ortaklığın giderilmesi davası açmıştır. Ancak terekede borçlar ve diğer malvarlığı unsurları da bulunduğu için eksik hususlar tespit edilmiştir. Ofisimizin hukuki müdahalesiyle süreç, tüm tereke değerlerini kapsayan mirasın paylaşılması ve denkleştirme kuralları çerçevesine oturtulmuş, böylece kardeşler arasındaki uyuşmazlık sulh yoluyla daha kısa sürede çözüme kavuşturulmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
Mirasın paylaşılması davası ne kadar sürer?
Davanın süresi; terekedeki malvarlığı kalemlerinin sayısına, tapu kayıtlarının durumuna, mirasçı sayısına ve mahkemenin iş yüküne göre değişmekle birlikte ortalama 1 ila 3 yıl arasında sürebilmektedir.
Ortaklığın giderilmesi davasında her mirasçı satış talep edebilir mi?
Evet, ortaklardan her biri mahkemeden aynen taksim mümkün olmadığını belirterek satış suretiyle ortaklığın giderilmesini talep etme hakkına sahiptir.
Mirasın paylaşılması davasında zamanaşımı var mıdır?
Miras ortaklığının giderilmesi ve mirasın paylaşılması davalarında zamanaşımı süresi bulunmamaktadır. Mirasçılar her zaman bu dava hakkını kullanabilirler.
Anlaşma sağlanırsa dava açmadan paylaşım yapılabilir mi?
Mirasçılar arasında tam bir irade uyuşmazlığı varsa, noter onaylı miras taksim sözleşmesi yapılarak mahkemeye gitmeden de paylaşım gerçekleştirilebilir.
Gaziantep Barosu Sicil No: 2423 | İletişim: 0532 715 47 05
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar:
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (Miras Hukuku Hükümleri)
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- Yargıtay İlgili Hukuk Dairesi Kararları
Bir yanıt yazın