Mirasta Denkleştirme Hukuku ve Sağlıkta Yapılan Karşılıksız Kazandırmaların Miras Payına Etkisi
Miras bırakanın (müteveffa) sağlığında evlatları arasında yaptığı maddi yardımlar, vefat sonrasında mirasçılar arasında ciddi uyuşmazlıklara yol açmaktadır. Anne veya babanın yaşarken bir çocuğuna devrettiği ev, arsa veya verdiği yüksek miktardaki nakit paranın diğer kardeşlerin hakkını ihlal edip etmediği hususu hukukumuzda düzenlenmiştir. Türk Medeni Kanunu gereğince, miras bırakanın yasal mirasçılarına mirasa mahsuben yaptığı karşılıksız kazandırmalar mirasta denkleştirme (miras payına iade) kurumunun konusunu oluşturur.
10 yıllık hukuki tecrübemiz boyunca karşılaştığımız olaylarda, miras bırakanın mirasçıları arasında adaleti sağlamak amacıyla sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmaların kural olarak iadeye tabi tutulduğunu görmekteyiz. Kanun koyucu, miras bırakanın aksine açık bir iradesi bulunmadıkça, yasal mirasçılara yapılan büyük çaplı kazandırmaların avans niteliğinde olduğunu kabul eder.
Mirasta Denkleştirmenin Şartları ve Kapsamı
Mirasta denkleştirme yükümlülüğünün doğabilmesi ve yapılan kazandırmaların miras payından düşülebilmesi için belirli hukuki şartların varlığı aranır:
- Yasal Mirasçı Sıfatı: Denkleştirme tabi tutulacak kazandırmanın, miras bırakanın yasal mirasçılarına yapılmış olması gerekir.
- Karşılıksız Kazandırma: Yapılan devir veya para transferinin bir ivaz (karşılık) bulunmaksızın gerçekleşmiş olması şarttır.
- Mirasa Mahsuben Yapılma: Miras bırakanın, yaptığı kazandırmayı miras payına mahsuben verdiğinin kabul edilmesi esastır.
- Aksine İradenin Bulunmaması: Miras bırakanın, yaptığı kazandırmayı denkleştirmeden muaf tuttuğuna dair açık bir beyanının olmaması gerekir.
Türk Medeni Kanunu’nun 669. maddesi uyarınca, miras bırakanın altsoylarına (çocuklarına, torunlarına) yaptığı kuruluş çeyizi, evlenme sermayesi, malvarlığının devri veya borçtan kurtarma gibi kazandırmalar aksini belirtmediği sürece denkleştirmeye tabidir.
“Mirasbırakanın altsoyuna sağlamış olduğu kuruluş çeyizi, iş kurma sermayesi veya malvarlığının devri gibi karşılıksız kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmedikçe denkleştirmeye tabidir.” (TMK m. 669/2)
Sağlıkta Verilen Ev ve Paranın Miras Payından Düşülmesi
Anne veya babanın sağlığında bir çocuğuna aldığı ev, devrettiği gayrimenkul veya iş kurması için verdiği yüksek meblağlı para, miras payına mahsuben kazandırma olarak değerlendirilir. Vefat gerçekleştiğinde, söz konusu ev veya paranın değeri (miras bırakanın bıraktığı toplam malvarlığı) hesabına dahil edilir.
Evlat Edinilen Çocuk Biyolojik Ailesinden Miras Alabilir mi? Evlatlığın Miras Hakları Nelerdir? yazımızı okumak için
Denkleştirme işleminde aşamalar şu şekilde işler:
- Kazandırmaya konu olan malın veya paranın vefat tarihindeki değeri tespit edilir.
- Tespit edilen değer, terekede fiilen bulunan mevcut malvarlığına eklenir.
- Oluşan toplam hayali tereke üzerinden her bir mirasçının yasal miras payı hesaplanır.
- Sağlığında karşılıksız kazandırma alan çocuğun payından, aldığı malın vefat tarihindeki değeri düşülür.
- Eğer aldığı miktar yasal miras payını aşıyorsa, aşan kısmı diğer mirasçılara iade etmekle yükümlü olur.
Normal eğitim ve öğrenim giderleri ile giden customary (olağan) hediyeler denkleştirmeye tabi değildir. Ancak çocuğun mesleki eğitimi için yapılan olağanüstü harcamalar, diğer çocukların eğitim harcamalarını aşan nitelikte ise denkleştirmeye konu edilebilir.
Mirasın reddi işlemi gerçekleşmişse veya mirasçı mirastan ıskat edilmişse denkleştirme yükümlülüğü de buna göre şekillenir. Mirasçılıktan çıkarılan veya mirası reddeden altsoy, denkleştirme yapma borcundan kurtulamaz.
Olay: Ahmet Bey, sağlığında iki oğlu (Ali ve Burak) bulunmaktadır. Ahmet Bey, 2018 yılında oğlu Ali’ye iş kurması ve ev alması amacıyla güncel değeri 3.000.000 TL olan bir gayrimenkulü karşılıksız olarak devretmiştir. Ahmet Bey 2026 yılında vefat ettiğinde geriye bankada sadece 1.000.000 TL nakit para bırakmıştır. Ahmet Bey’in sağlığında Ali’ye yaptığı devri denkleştirmeden muaf tuttuğuna dair hiçbir beyanı bulunmamaktadır.
Hukuki Değerlendirme: Burak, babasının Ali’ye sağlığında yaptığı kazandırmanın mirasta denkleştirmeye tabi tutulması gerektiğini belirterek hukuki yola başvurmuştur.
Denkleştirme hesabında Ali’ye devredilen gayrimenkulün vefat tarihindeki değeri (3.000.000 TL) ile terekede kalan nakit para (1.000.000 TL) toplanarak toplam net tereke 4.000.000 TL olarak hesaplanmıştır. İki kardeşin yasal miras payı eşit olup kişi başı 2.000.000 TL’dir. Ali, sağlığında 3.000.000 TL değerinde kazandırma elde ettiği için yasal miras payı olan 2.000.000 TL’yi aşmıştır. Bu durumda Ali, terekedeki 1.000.000 TL nakit paradan pay alamayacağı gibi, aşan 1.000.000 TL’yi de kardeşi Burak’a iade etmekle yükümlü kılınmıştır. Sahadaki 10 yıllık pratik tecrübemiz, bu tür somut vakalarda miras bırakanın iradesinin ve kazandırma tarihindeki niteliğin titizlikle incelenmesi gerektiğini göstermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Anne veya babamın sağlığında kardeşime verdiği para miras payından direkt düşülür mü?
Evet, miras bırakan aksini açıkça belirtmediği sürece, çocuklarına verdiği yüksek meblağlı paralar, evlenme sermayeleri veya gayrimenkuller mirasta denkleştirmeye tabidir ve vefat sonrası hesaplanan miras payından düşülür.
Miras bırakan “Bu evi sana veriyorum, mirastan düşülmeyecek” derse ne olur?
Miras bırakan, yaptığı kazandırmayı açık bir beyanla veya vasiyetname ile denkleştirmeden muaf tutabilir. Ancak bu durumda bile diğer mirasçıların saklı payları ihlal edilmişse tenkis davası açılması gündeme gelebilir.
Mirasta denkleştirme davasında zamanaşımı ve görevli mahkeme nedir?
Mirasta denkleştirme talepleri, mirasın paylaşılması davası ile birlikte veya ayrı bir dava olarak açılabilir. Ayrı açılacak davalarda genel zamanaşımı süreleri uygulanır. Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi olup, yetkili mahkeme miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
Sadece gayrimenkuller mi denkleştirmeye tabi tutulur?
Hayır, sadece gayrimenkuller değil; nakit paralar, şirket hisseleri, motorlu araçlar, iş kurma sermayeleri ve borçtan kurtarma gibi maddi değeri olan tüm karşılıksız kazandırmalar denkleştirme kapsamına girer.
İletişim Bilgileri:
Avukat Aziz Cihan Kaçıran
Gaziantep Barosu Sicil No: 2423
İletişim: 0532 715 47 05
Yasal Uyarı:
Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar:
- 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 669-675)
- Yargıtay 14. Hukuk Dairesi ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararları
- Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Bir yanıt yazın