Miras Bırakanın Vasiyetname Düzenleyerek Saklı Paylı Mirasçıların Haklarını İhlal Etmesi Durumunda Hukuki Yollar
Miras bırakanın (müteveffanın) sağlığında düzenlediği vasiyetname ile tüm malvarlığını veya büyük bir kısmını tek bir mirasçıya ya da üçüncü bir kişiye bırakması, uygulamada sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağını belirleyen yasal bir irade beyanı olsa da, bu irade kanun karşısında sınırsız değildir. Türk Medeni Kanunu, belirli yakınlıktaki akrabaları korumak adına miras bırakanın tasarruf özgürlüğünü sınırlandırmış ve saklı pay müessesesini kabul etmiştir.
Gaziantep barosuna kayıtlı bir avukat olarak mesleki tecrübelerim doğrultusunda söyleyebilirim ki; vasiyetname ile mirastan tamamen mal kaçırmak hukuken mümkün değildir. Miras bırakan vasiyetname yazarak dilediği kişiye mal kazandırmakta serbesttir; ancak kanunen saklı pay (kanunun belirli mirasçılara tanıdığı, miras bırakanın tasarruflarıyla ortadan kaldıramayacağı dokunulmaz miras payı) hakkı bulunan mirasçıların bu hakları ihlal edildiğinde yasal mekanizmalar devreye girer.
Türk Medeni Kanunu uyarınca saklı pay sahibi mirasçılar şunlardır:
- Miras bırakanın altsoyu (çocukları, torunları ve torun çocukları)
- Miras bırakanın anne ve babası
- Miras bırakanın sağ kalan eşi
Kardeşlerin ve diğer uzak akrabaların saklı pay hakkı bulunmamaktadır. Dolayısıyla, miras bırakan bir vasiyetname ile saklı paylı mirasçılarının kanuni hak sınırlarını aşacak şekilde üçüncü kişilere veya diğer mirasçılara mal aktarırsa, saklı payı ihlal edilen mirasçılar haklarını arayabilirler.
Saklı payı ihlal edilen mirasçının başvuracağı temel hukuki yol tenkis davası (miras bırakanın saklı payları ihlal eden tasarruflarının yasal sınıra çekilmesi amacıyla açılan dava) açmaktır. Tenkis davası, vasiyetnamenin tamamen iptal edilmesi anlamına gelmez; yalnızca saklı payı aşan kısmın hükümsüz kılınarak hak sahibine iade edilmesini sağlar.
Tenkis davası açarken dikkat edilmesi gereken kritik hususlar şunlardır:
- Davanın açılma süresi, mirasçıların saklı paylarının ihlal edildiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren 10 yıldır.
- Görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi olup, yetkili mahkeme ise miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir.
- Dava sürecinde terekenin (miras bırakanın ölüm anındaki net malvarlığı) tespiti yapılır ve saklı pay ihlal miktarı bilirkişi marifetiyle hesaplanır.
Türk Medeni Kanunu m. 560 uyarınca, saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan kazandırmaların tenkisini dava edebilirler.
10 yıllık tecrübem boyunca takip ettiğim davalar göstermektedir ki, vasiyetname ile yapılan mal kaçırma girişimlerinde davanın zamanında açılması ve tereke hesabının eksiksiz yapılması hayati önem taşır. Sürelerin kaçırılması durumunda ihlal edilen saklı pay hakkının geri alınması imkansız hale gelebilir. Ayrıca vasiyetnamenin yapıldığı sırada miras bırakanın akıl sağlığının yerinde olmaması veya iradesinin fesada uğratılması (korkutulma, aldatılma) durumlarında tenkis davasına ek olarak vasiyetnamenin iptali davası seçeneği de değerlendirilmelidir.
Gaziantep Şehitkamil ilçesinde ikamet eden muris, vefatından iki yıl önce düzenlediği noter onaylı vasiyetname ile üzerine kayıtlı iki katlı müstakil evi ve tarlalarını tamamen son eşine bırakmış, ilk evliliğinden olan iki çocuğunu ise miras dışında bırakmıştır. Murisin vefatından sonra vasiyetnamenin açılmasıyla durumdan haberdar olan çocuklar tarafımıza müracaat etmiştir.
El Yazılı Vasiyetname Geçerli midir? Şekil Şartları ve Vasiyetnamenin İptal Sebepleri yazımızı okumak için
Yaptığımız hukuki incelemede, murisin sağlığında akıl sağlığının yerinde olduğu tespit edildiğinden vasiyetnamenin iptali yerine ihlal edilen haklar için tenkis davası ikame edilmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde açtığımız davada, bilirkişi incelemesiyle terekenin toplam değeri hesaplanmış ve öz çocukların yasal saklı pay oranlarının tamamen çiğnendiği açıkça ortaya konmuştur. Mahkeme, vasiyetnamenin saklı payı aşan kısımlarını tenkis ederek (indirerek) müvekkilimiz olan iki çocuğun saklı pay bedellerinin davalıdan tahsiline ve müvekkillere ödenmesine karar vermiştir. Böylelikle müvekkillerin kanuni hakları eksiksiz olarak korunmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
Vasiyetname ile evlatlıktan reddetme yapılabilir mi?
Türk Medeni Kanunu’nda evlatlıktan çıkarma (ıskat) çok ağır şartlara bağlanmıştır. Mirasçının, miras bırakana veya ailesine karşı ağır bir suç işlemesi ya da aile ödevlerini büyük ölçüde yerine getirmemesi gerekir. Geçerli bir hukuki sebep gösterilmeden vasiyetnameye “çocuğumu mirastan reddediyorum” yazılması saklı payı ortadan kaldırmaz; çocuk tenkis davası açarak saklı payını alabilir.
Vasiyetname ile mal verilen kişi ölen kişinin saklı paylı mirasçısı ise ne olur?
Eğer vasiyetname ile mal bırakılan kişi de saklı pay sahibi bir mirasçı ise (örneğin diğer çocuk), yine diğer saklı paylı mirasçıların saklı pay oranları korunur. Miras bırakan sadece tasarruf edilebilir serbest pay nispetinde dilediği mirasçısına kazandırma yapabilir; bu sınırı aşan kısım için tenkis davası açılabilir.
Vasiyetnamenin tenkisi davasında zamanaşımı ne kadardır?
Tenkis davası hak düşürücü sürelere tabidir. Saklı payının ihlal edildiğini öğrenen mirasçı, bu öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl içinde davayı açmalıdır. Her halükarda vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren 10 yıl geçmesiyle dava hakkı düşer.
Akıl sağlığı yerinde olmayan birinin düzenlediği vasiyetname geçerli midir?
Hayır, vasiyetname düzenleme anında kişinin ayırt etme gücüne (ehliyete) sahip olması şarttır. Akıl sağlığı yerinde olmayan bir kişinin yaptığı vasiyetname hukuken sakat olup, vasiyetnamenin iptali davası açılarak tamamen geçersiz kılınabilir.
Gaziantep Barosu Sicil No: 2423
İletişim: 0532 715 47 05
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar:
- 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (Miras Hukuku Tasarruf Özgürlüğü ve Tenkis Hükümleri)
- 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- Yargıtay 3. Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu Güncel Emsal Kararları
Bir yanıt yazın