Türkiye’de Suça Sürüklenen Çocukların Ceza Yargılaması Süreci
Türk ceza hukuku sisteminde, kanunların suç saydığı bir fiili işlediği iddia edilen reşit olmamış bireyler “çocuk suçlu” olarak değil, suça sürüklenen çocuk (kanuni ifadesiyle SSÇ) olarak tanımlanır. Çocukların yetişkinlerden farklı bir psikolojik ve fiziksel gelişim sürecinde olduğu gerçeği, onların yargılanma usullerinin de tamamen özel kurallara tabi olmasını zorunlu kılar. Kanun koyucu, bu süreçte cezalandırmadan ziyade çocuğun topluma kazandırılmasını ve korunmasını merkeze alan bir yaklaşım benimsemiştir. Avukatlık mesleğindeki 10 yıllık tecrübemiz göstermektedir ki, çocukların dahil olduğu ceza soruşturma ve kovuşturma süreçlerinde ailelerin soğukkanlı kalması ve yasal hakları eksiksiz bilmesi hayati önem taşır.
Yaş Gruplarına Göre Çocukların Ceza Ehliyeti
Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre çocukların ceza sorumluluğu yaş gruplarına göre üç ana kategoriye ayrılmaktadır:
- 0-12 Yaş Grubu: Fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmamış olan çocukların hiçbir şekilde ceza sorumluluğu bulunmamaktadır. Bu çocuklar hakkında ceza soruşturması yürütülemez, kamu davası açılamaz. Ancak haklarında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri (eğitim, bakım veya sağlık tedbiri gibi) uygulanabilir.
- 12-15 Yaş Grubu: Bu yaş aralığındaki çocukların ceza sorumluluğunun bulunabilmesi için işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama yeteneğinin (ayırt etme gücünün) gelişmiş olması gerekir. Yapılan inceleme neticesinde çocuğun bu bilince sahip olmadığı tespit edilirse ceza verilmez. Algılama yeteneği varsa cezada kanuni indirimler uygulanır.
- 15-18 Yaş Grubu: Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış olan çocukların algılama yeteneğinin var olduğu kabul edilir. Bu gruptaki çocukların ceza sorumluluğu tamdır ancak yaş küçüklüğü nedeniyle kendilerine verilecek cezalarda yasal indirim oranları uygulanır.
Fuhuşa Teşvik ve Aracılık Suçu yazımızı okumak için
Soruşturma Aşamasındaki Özel Usuller
Suça sürüklendiği iddia edilen bir çocuğun ifadesinin alınmasından gözaltı sürecine kadar her adım yetişkinlerden farklı yürütülür. Kanunun emredici hükümlerine göre şekillenen bu kurallar şu şekildedir:
- Çocuğun ifadesi kolluk görevlileri (polis veya jandarma) tarafından doğrudan alınamaz; ifadenin mutlaka Cumhuriyet savcısı tarafından alınması gerekir.
- Süreç boyunca çocuğun yanında mutlaka bir müdafi (savunma hakkını koruyan avukat) ve kanuni temsilcisi (anne, baba veya vasi) hazır bulundurulmalıdır. Çocuğun ailesinin avukat tutacak maddi durumu yoksa baro tarafından zorunlu bir avukat görevlendirilir.
- Çocukların kimlikleri, duruşmaları ve yargılama dosyaları tamamen gizli tutulur. Çocuk mahkemelerindeki duruşmalar kapalı duruşma (kamuoyuna ve dışarıya açık olmayan yargılama) şeklinde gerçekleştirilir ve kararlar da gizlilik ilkesine uygun olarak açıklanır.
14 yaşındaki lise öğrencisi M.K., arkadaş ortamında karıştığı bir kavga neticesinde kasten yaralama iddiasıyla soruşturma altına alınmıştır. Kolluk birimi tarafından doğrudan ifadesi alınmak istenen M.K.’nin ailesi, durumdan haberdar olur olmaz ofisimize başvurmuştur. Sürece dahil olduğumuzda, müvekkilin kolluktaki ifade işlemlerini derhal durdurarak ifadenin savcılık makamınca alınmasını sağladık. Yapılan adli tıp incelemelerinde M.K.’nin fiilin hukuki sonuçlarını tam olarak algılayamadığı, arkadaş baskısı altında hareket ettiği yönünde sosyal inceleme raporu hazırlanmasına katkı sunduk. 10 yıllık pratik tecrübemiz ışığında yürüttüğümüz bu savunma stratejisi neticesinde, çocuk mahkemesi tarafından müvekkil hakkında ceza verilmesine yer olmadığına ve adli siciline yansımayacak şekilde koruyucu eğitim tedbiri uygulanmasına karar verilmiştir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Çocuklar yetişkinlerle aynı cezaevinde mi kalır?
Hükümlü veya tutuklu olan çocuklar kesinlikle yetişkinlerin bulunduğu ceza infaz kurumlarında barındırılamazlar. Çocuklar için özel olarak tasarlanmış çocuk eğitimevleri veya çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında kalırlar.
2. Çocuk mahkemesinde alınan cezalar sabıka kaydına işler mi?
Çocukların adli sicil (sabıka) kayıtları, yetişkinlerinkinden ayrı bir sistemde tutulur. Bu kayıtlar tamamen gizlidir ve çocuk 18 yaşını doldurduktan sonra kanuni şartlar oluştuğunda silinmesi çok daha kolay usullere tabidir. Kendilerine ileriki hayatlarında engel oluşturmaması için devlet güvencesi sağlanır.
3. Çocuklara kelepçe takılması yasal mıdır?
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uyarınca, suça sürüklenen çocuklara zincir, kelepçe veya benzeri aletler takılamaz. Ancak çocuğun kaçmasını veya kendisinin yahut başkalarının hayatını tehlikeye atmasını engellemek amacıyla, zorunlu hallerde gerekli kolluk tedbirleri hafif şekilde alınabilir.
4. Sosyal inceleme raporu (SİR) nedir ve zorunlu mudur?
Sosyal inceleme raporu; psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacı tarafından çocuğun ailevi, sosyal ve psikolojik durumunu analiz etmek için hazırlanan resmi rapordur. Çocuk mahkemelerinde bu raporun aldırılması kural olarak zorunludur ve hakimin vereceği kararda büyük bir öneme sahiptir.
İletişim Bilgileri:
Avukat Aziz Cihan Kaçıran
Gaziantep Barosu Sicil No: 2423
İletişim: 0532 715 47 05
Yasal Uyarı: Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Hak kaybına uğramamak için uzman bir avukattan profesyonel destek almanız tavsiye edilir.
Kaynaklar:
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu Güncel İlamları
Bir yanıt yazın