Kısmi haciz fekki halinde harç yükümlülüğünün hukuki niteliği
İcra ve iflas hukuku uygulamasında en çok tartışılan konulardan biri, takibe konu hacizlerin bir kısmının kaldırılması yani kısmi haciz fekki halinde tahsil veya vazgeçme harcı ödenip ödenmeyeceğidir. Bu konu özellikle uygulamada icra müdürlükleri ile alacaklı vekilleri arasında ciddi görüş ayrılıklarına sebep olmaktadır.
Gaziantep avukat uygulamalarında da sıklıkla karşılaşılan bu mesele, yüzeysel değerlendirme yapıldığında hatalı harç tahsilatlarına yol açabilmektedir. Oysa ki konu, Yargıtay içtihatları ve idari görüşler birlikte değerlendirildiğinde oldukça net kriterlere bağlanmıştır.
Genel kural olarak kısmi haciz fekki harç doğurur
Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hacizli mallardan birinin üzerindeki haczin kaldırılması talebi, kural olarak alacağın haricen tahsil edildiğine karine teşkil etmektedir.
Bu yaklaşımın temel mantığı şudur:
Alacaklı, hacizli bir mal üzerindeki hakkından vazgeçiyorsa, bunun sebebinin çoğu zaman alacağını tahsil etmiş olması olduğu kabul edilir.
Bu nedenle;
- Kısmi haciz fekki talebi varsa
- Bu talep alacağın tahsil edildiği izlenimini doğuruyorsa
tahsil harcı veya vazgeçme harcı alınması gerekir.
Uygulamada icra müdürlükleri çoğunlukla bu genel kural üzerinden hareket etmektedir.
İstisna olarak harç alınmaması gereken haller
Her kısmi haciz fekki işlemi harç doğurmaz. Bu noktada Yargıtay kararları ve Adalet Bakanlığı görüşleri birlikte değerlendirildiğinde önemli bir istisna ortaya çıkmaktadır.
Eğer:
- Dosyada birden fazla haciz mevcutsa
- Ve kaldırılmayan hacizler borcun tamamını karşılayabilecek nitelikteyse
bu durumda kısmi haciz fekki, alacağın haricen tahsil edildiği anlamına gelmez.
Dolayısıyla:
tahsil veya vazgeçme harcı alınmaması gerekir.
Bu husus özellikle çoklu haciz içeren dosyalarda büyük önem taşımaktadır.
Borcu karşılama kriteri nasıl değerlendirilir
Kısmi haciz fekki halinde harç alınıp alınmayacağını belirleyen en önemli kriter, dosyada kalan hacizlerin borcu karşılayıp karşılamadığıdır.
Bu değerlendirme yapılırken:
- Hacizli malların piyasa değeri
- Satış kabiliyeti
- Alacağın toplam miktarı
dikkate alınmalıdır.
Eğer kalan hacizler borcu karşılayabilecek durumdaysa:
haricen tahsil karinesi oluşmaz ve harç alınmaz.
Ancak kalan hacizler borcu karşılayamıyorsa:
haricen tahsil karinesi oluşur ve harç alınması gerekir.
Somut örnek üzerinden açıklama
Bir icra dosyasında:
- Araç haczi
- Banka hesap haczi
- Taşınmaz haczi
bulunduğunu varsayalım.
Eğer:
- Araç ve banka hesapları borcu karşılamaya yetmiyorsa
- Ancak taşınmaz tek başına borcu karşılayabilecek değerdeyse
ve alacaklı sadece araç ve banka haczinin kaldırılmasını talep ediyorsa:
bu durumda dosyada halen borcu karşılayan bir haciz bulunmaktadır.
Dolayısıyla alacağın tahsil edildiği sonucu çıkarılamaz ve harç alınmaması gerekir.
Gaziantep avukat pratiğinde özellikle taşınmaz haczi bulunan dosyalarda bu ayrım son derece kritik bir öneme sahiptir.
Yargıtay kararlarının birlikte değerlendirilmesi
Yargıtay kararları incelendiğinde ilk bakışta farklı sonuçlara ulaşıldığı düşünülebilir. Ancak bu kararlar aslında birbiriyle çelişmemekte, aksine birbirini tamamlamaktadır.
Bir kısım kararlarda kısmi haciz fekki halinde harç alınması gerektiği ifade edilirken, diğer kararlarda kalan hacizlerin borcu karşılaması halinde harç alınmayacağı belirtilmektedir.
Bu durum şu şekilde özetlenebilir:
Yargıtay her somut olayın kendi ekonomik gerçekliği içinde değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmektedir.
Teftiş kurulu görüşü ve uygulamaya etkisi
Adalet Bakanlığı Teftiş Kurulu tarafından icra dairelerine gönderilen görüşlerde de açıkça şu husus belirtilmiştir:
Kalan hacizli mallar borcu karşılayacak mahiyette ise kısmi haciz fekki haricen tahsil karinesi oluşturmaz ve harç alınmaz.
Bu görüş, icra müdürlükleri açısından bağlayıcı olmasa da uygulamada yol gösterici niteliktedir.
Uygulamada yapılan hatalar
Gaziantep avukat uygulamalarında da sıkça karşılaşılan hatalar şunlardır:
- Her kısmi fek talebinde otomatik olarak harç alınması
- Dosyadaki diğer hacizlerin değerinin hiç incelenmemesi
- Alacaklının iradesinin yanlış yorumlanması
Bu hatalar, hem müvekkiller açısından gereksiz mali yük doğurmakta hem de hukuka aykırı işlemlere sebebiyet vermektedir.
Avukatlar için pratik çözüm önerileri
İcra müdürlüğü tarafından haksız şekilde harç talep edilmesi halinde şu adımlar izlenmelidir:
- Dosyada kalan hacizlerin borcu karşıladığı açıkça belirtilmelidir
- Gerekirse taşınmaz, araç veya hesap değerlerine ilişkin belgeler sunulmalıdır
- İcra mahkemesine şikayet yoluna başvurulmalıdır
Kullanılabilecek örnek ifade şu şekildedir:
Dosyada mevcut diğer hacizlerin alacağı karşılayabilecek nitelikte olması nedeniyle kısmi haciz fekki haricen tahsil karinesi oluşturmaz. Bu nedenle tahsil veya vazgeçme harcı alınması hukuka aykırıdır.
Sonuç
Kısmi haciz fekki halinde tahsil veya vazgeçme harcı ödenip ödenmeyeceği, tek tip bir kuralla çözülebilecek bir mesele değildir.
Özetle:
- Her kısmi haciz fekki harç doğurmaz
- Belirleyici olan kalan hacizlerin borcu karşılayıp karşılamadığıdır
Bu nedenle hem icra müdürlüklerinin hem de Gaziantep avukatlarının her somut olayı ayrı ayrı değerlendirmesi gerekmektedir.
Sık sorulan sorular
1. Kısmi haciz fekki nedir
Takip dosyasındaki hacizlerin bir kısmının kaldırılması işlemidir.
2. Her kısmi fek işleminde harç ödenir mi
Hayır, somut olaya göre değişir.
3. Haricen tahsil karinesi ne anlama gelir
Alacağın icra dosyası dışında tahsil edildiğinin varsayılmasıdır.
4. Hangi durumda harç alınmaz
Kalan hacizler borcu karşılıyorsa harç alınmaz.
5. Hangi durumda harç alınır
Kalan hacizler borcu karşılamıyorsa harç alınır.
6. Taşınmaz haczi varsa harç alınır mı
Taşınmaz borcu karşılıyorsa genellikle harç alınmaz.
7. İcra müdürlüğü her durumda harç isteyebilir mi
Hayır, hukuki şartlar oluşmadan harç talep edilemez.
8. Haksız harç talebine karşı ne yapılır
İcra mahkemesine şikayet yoluna başvurulur.
9. Banka haczi kaldırılması harç doğurur mu
Diğer hacizlerin durumuna göre değişir.
10. Araç haczi kaldırılması harç gerektirir mi
Araç borcu karşılamıyorsa ve diğer hacizler yeterliyse harç alınmaz.
Bir yanıt yazın