TCK 191 Kapsamında Uyuşturucu Kullanma Cezası ve Yargılama Süreci
Türk Ceza Kanunu’nun 191. maddesi uyarınca, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alan, kabul eden veya bulunduran ya da uyuşturucu madde kullanan kişi, 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak kanun koyucu, uyuşturucu kullanıcısını doğrudan hapse göndermek yerine, öncelikle “tedavi ve topluma kazandırma” odaklı bir mekanizma işletir.
Süreç, kişinin kaçıncı kez yakalandığına ve denetim kurallarına uyup uymadığına göre şekillenir. Eğer suç okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlerin 200 metre yakın çevresinde işlenirse, verilecek ceza yarı oranında artırılarak 3 yıldan 7,5 yıla kadar çıkabilmektedir.
Vaka Analizi: İlk Yakalanma ve Denetimli Serbestlik Süreci
Olay: 24 yaşındaki Ahmet, üzerinde kişisel kullanım sınırları dahilinde (örneğin 2 gram) esrar maddesi ile ilk kez yakalanmıştır. Ahmet’in daha önce hiçbir suç kaydı bulunmamaktadır.
Hukuki Süreç:
- Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi: Ahmet ilk kez yakalandığı için savcılık, TCK 191/2 uyarınca Ahmet hakkında 5 yıl süreyle kamu davasının açılmasının ertelenmesine karar verir. Yani Ahmet hakkında hemen bir ceza davası açılmaz.
- Denetimli Serbestlik ve Tedavi: Erteleme süresi içinde Ahmet hakkında asgari 1 yıl süreyle denetimli serbestlik tedbiri uygulanır. Bu süreçte Ahmet’in düzenli olarak idrar testi vermesi veya gerekirse tedavi görmesi istenir.
- Dava Açılma Şartı: Eğer Ahmet bu 5 yıllık süre zarfında;
- Tekrar uyuşturucu kullanır veya yakalatırsa,
- Kendisine verilen tedavi ve denetim yükümlülüklerine uymazsa (testlere gitmemek gibi), Ertelenen dosya üzerinden Ahmet hakkında Asliye Ceza Mahkemesinde kamu davası açılır.
- Dosyanın Kapatılması: Ahmet 5 yıl boyunca kurallara uyar ve temiz kalırsa, hakkındaki dosya tamamen düşer ve siciline uyuşturucu kullanma suçundan bir mahkumiyet işlenmez.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
1. Kaç kere uyuşturucu yakalatırsam ceza davası açılır? Normal şartlarda ilk yakalanmada dava açılmaz, 5 yıl süreyle “erteleme” verilir. Ancak erteleme süresi (5 yıl) içinde ikinci kez uyuşturucu kullanır veya bulundurursanız, bu durum “erteleme kararının ihlali” sayılır ve hakkınızda ceza davası açılır. Yani kural olarak ikinci hata, dava kapısını açar.
2. Kişisel kullanım sınırı nedir? Yargıtay uygulamalarına göre net bir gramaj olmasa da, örneğin esrar için günlük 2 gram, yıllık ise 600-700 grama kadar olan miktarlar (başkasına verme veya satma emaresi yoksa) genellikle kullanım sınırında kabul edilir. Ancak bu miktarın üzerindeki yakalamalar “uyuşturucu ticareti” (TCK 188) kapsamına girebilir ki bu suçun cezası 10 yıldan başlar.
3. Uyuşturucu kullanma cezası adli para cezasına çevrilir mi? Uyuşturucu madde kullanma suçu için öngörülen hapis cezası, suçun niteliği gereği doğrudan adli para cezasına çevrilmeye uygun değildir. Ancak hapis cezası verilmesi durumunda, şartları varsa Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) veya erteleme uygulanabilir.
4. Soruşturma açılmadan önce teslim olursam ceza alır mıyım? Hayır. TCK 192 uyarınca, uyuşturucu kullanan kişi hakkında soruşturma başlamadan önce resmi makamlara başvurup tedavi olmak istediğini bildirirse, hakkında herhangi bir cezaya hükmolunmaz (Etkin Pişmanlık).