ÜRETİCİYE SÖZLEŞMEDEN DÖNME DAVASI AÇILABİLİR Mİ?
Günlük hayatta aldığımız bir beyaz eşyanın, telefonun veya mobilyanın arızalı çıkması “ayıplı mal” kavramını gündeme getirir. Tüketici bu durumda genellikle “ücretsiz onarım” yolunu seçer. Ancak bu süreç, bazen bitmek bilmeyen tamir sürelerine dönüşebilir. İşte tam bu noktada Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) devreye girerek tüketiciye “koruyucu bir kalkan” sunar.
1. Ücretsiz Onarımda “Azami Süre” Sınırı
Tüketici, seçimlik haklarından “ücretsiz onarım” hakkını kullandığında, bu talebin muhataba (satıcı, üretici veya ithalatçı) iletilmesinden itibaren bir saat işlemeye başlar. Kanun koyucu, tüketicinin mağduriyetini önlemek adına bu süreyi 30 iş günü (konutlarda 60 iş günü) ile sınırlandırmıştır.
Eğer ürün, yönetmelik ekindeki listede yer alan bir mal ise (örneğin bir buzdolabı veya otomobil), bu durumda süreyi ilgili yönetmelik belirler ki bu da genellikle 20 iş günüdür.
2. Süre Aşılırsa Tüketici Ne Yapabilir?
Eğer mal bu yasal süreler içinde tamir edilmezse, tüketici artık “ücretsiz onarım” talebiyle bağlı değildir. Kanun açıkça; “Aksi halde tüketici diğer seçimlik haklarını kullanmakta serbesttir” der. Yani tüketici; malın iadesini isteyip parasını geri alabilir (sözleşmeden dönme) veya ayıp oranında indirim talep edebilir.
3. Husumet Meselesi: Kime Karşı Hangi Hak İleri Sürülebilir?
İşte Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin kararına konu olan “asıl düğüm” buradadır. Kanun, ücretsiz onarım ve malın ayıpsız misliyle değiştirilmesi haklarından satıcıyı, üreticiyi ve ithalatçıyı müteselsilen (zincirleme olarak hep beraber) sorumlu tutar.
ANCAK; Eğer tüketici onarım süresi aşıldığı için “Sözleşmeden dönüyorum, paramı geri verin” veya “Ayıp oranında indirim yapın” haklarından birini kullanmak isterse, Yargıtay burada dur demektedir. Bu iki hak, mülkiyetin el değiştirmesi ve sözleşmenin feshini gerektirdiği için SADECE SATICIYA karşı ileri sürülebilir. Üretici veya ithalatçı, satış sözleşmesinin tarafı olmadıkları için bedel iadesinden doğrudan sorumlu tutulamazlar.
VAKIA ÖRNEĞİ (SOMUT OLAY)
Olay: Sayın (A), bir mağazadan (B Satıcısı), (C) markasına ait bir yatak satın almıştır. Yatak iki ay sonra çökmüş ve yayları fırlamıştır. (A), (C) markasının yetkili servisine başvurarak “ücretsiz onarım” talep etmiştir. Ancak yatak 45 iş günü geçmesine rağmen tamir edilmemiş, parça beklendiği söylenmiştir.
Hukuki Süreç: (A), sürenin aşılması üzerine “Ben artık bu yatağı istemiyorum, paramı geri verin” diyerek doğrudan Üretici (C) firmasına dava açmıştır.
Sonuç: Yargıtay’ın emsal kararına göre; (A) haklıdır ancak davayı yanlış kişiye açmıştır. (A), onarım hakkını kullanmış ve süre aşılmıştır; bu yüzden sözleşmeden dönebilir. Fakat “Bedel iadesi” talebi bir sözleşmeden dönme hakkıdır ve bu hak ancak sözleşmenin diğer tarafı olan Satıcı (B)‘ye karşı ileri sürülebilir. Üretici (C) firmasına bu taleple husumet yöneltilemez.
SIKÇA SORULAN SORULAR (SORU – CEVAP)
1. Soru: Ücretsiz onarım için malı servise verdiğimde 30 iş günü ne zaman başlar? Cevap: Talebin satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya ulaştığı tarihten itibaren başlar. Servis fişindeki “teslim tarihi” bu açıdan kritiktir.
2. Soru: “İş günü” nedir? Cumartesi dahil midir? Cevap: Resmi tatiller ve Pazar günleri iş günü sayılmaz. Ancak kanunda aksi belirtilmedikçe Cumartesi günleri iş günü kabul edilmektedir.
3. Soru: Tamir süresi aşılırsa mutlaka malın iadesini mi istemeliyim? Cevap: Hayır, isterseniz malın ayıpsız bir yenisiyle (misliyle) değiştirilmesini de isteyebilirsiniz.
4. Soru: Malın yenisiyle değiştirilmesini üreticiden isteyebilir miyim? Cevap: Evet. Ücretsiz onarım ve değişim haklarından üretici, ithalatçı ve satıcı müteselsilen sorumludur.
5. Soru: Tamir süresi doldu, satıcı “parça yurt dışından gelmedi” diyerek ek süre isteyebilir mi? Cevap: Hayır. Yasal süre kesindir. Parça tedariki veya gümrük işlemleri tüketicinin sorumluluğunda değildir.
6. Soru: Sözleşmeden dönüp paramı geri almak istiyorum, davayı kime açmalıyım? Cevap: Sadece ürünü satın aldığınız satıcıya (mağazaya) açmalısınız.
7. Soru: Üretici firma “biz tamir etmeye hazırdık ama süreyi azıcık geçtik” derse hakkım kaybolur mu? Cevap: Hayır. Süre bir kez aşıldığında tüketici seçimlik haklarını kullanma yetkisini geri kazanır.
8. Soru: İkinci el aldığım bir üründe de bu haklarım var mı? Cevap: TKHK kapsamındaki bu haklar, profesyonel bir satıcıdan alınan ürünler için geçerlidir. Şahıstan şahsa yapılan satışlar Türk Borçlar Kanunu’na tabidir.
9. Soru: “Azami tamir süresi” her mal için aynı mıdır? Cevap: Hayır. Garanti Belgesi Yönetmeliği ekindeki listede bulunan (bilgisayar, telefon vb.) ürünlerde bu süre genellikle 20 iş günüdür. Listede olmayanlarda 30 iş günüdür.
10. Soru: Tüketici Hakem Heyeti’ne mi yoksa Tüketici Mahkemesi’ne mi başvurmalıyım? Cevap: Bu, uyuşmazlık bedeline bağlıdır. Her yıl güncellenen parasal sınırın altındaki talepler için Hakem Heyeti’ne, üstündekiler için (arabuluculuk şartıyla) Tüketici Mahkemesi’ne başvurulmalıdır.
YARGITAY KARARI ÖZETİ: KİME, HANGİ TALEPLE DAVA AÇILMALI?
Makalemize konu olan Yargıtay 3. Hukuk Dairesi’nin 2021/8941 Esas ve 2022/656 Karar sayılı ilamı, tüketici davalarında “doğru muhatabın” belirlenmesi açısından hayati bir uyarı niteliğindedir.
Kararın Özeti ve Hukuki Sonucu:
- Dava Konusu: Tüketici, satın aldığı malın süresinde tamir edilmemesi üzerine “Sözleşmeden Dönme” (Bedel İadesi) hakkını kullanmak istemiş ve bu davayı doğrudan Üretici firmaya karşı açmıştır.
- Hukuki Uyuşmazlık: Kanunda onarım ve değişimden üretici sorumlu tutulmuşken; acaba sözleşmenin feshi ve paranın iadesinden de üretici sorumlu tutulabilir mi?
- Yargıtay’ın Çözümü: Yüksek mahkeme net bir ayrım yapmıştır:
- Ücretsiz Onarım ve Değişim: Bu haklar için satıcıya, üreticiye veya ithalatçıya gidilebilir. Hepsi beraber sorumludur.
- Sözleşmeden Dönme (Para İadesi) ve Bedel İndirimi: Bu haklar, ancak bir “Satış Sözleşmesi” varsa ve o sözleşmenin tarafıysanız kullanılabilir. Üretici firma, sizinle satış sözleşmesi yapan kişi değildir; o sadece ürünü imal edendir.
- Netice: Yargıtay, sözleşmeden dönme (bedel iadesi) davasında üreticinin “taraf sıfatı” (husumet) bulunmadığına karar vermiştir. Yani tüketici bu hakkını sadece ürünü satın aldığı satıcıya karşı kullanmak zorundadır.
Avukat Notu: Yanlış kişiye karşı açılan dava, haklı olsanız dahi “husumet yokluğu” nedeniyle reddedilir. Bu da ciddi bir yargılama gideri ve vekalet ücreti yüküyle karşılaşmanıza neden olabilir. Bu nedenle bedel iadesi taleplerinizde muhatabınızın faturadaki “Satıcı” olduğundan emin olunuz.
Bir yanıt yazın