5 Yaşındaki Çocuğun Velayetinin Babaya Verilmesi: Hukuki Şartlar ve Yargıtay Kriterleri

Küçük Yaşlardaki Çocuğun Velayet Savaşında Babanın İspat Yükümlülüğü ve Üstün Yarar İlkesi

Türk Medeni Kanunu uyarınca, boşanma sürecinde mahkemenin öncelikli görevi “çocuğun üstün yararını” korumaktır. Özellikle 5 yaş gibi, çocuğun halen anne şefkatine ve bakımına en çok ihtiyaç duyduğu “öz bakım” döneminde, velayetin babaya verilmesi hukuken istisnai bir durum olarak kabul edilir. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında, çocuk “anne bakımına muhtaç” yaşta olduğu sürece, annenin yaşam tarzı veya ekonomik durumu -çocuğun sağlığına zarar vermediği sürece- velayetin anneden alınması için yeterli bir sebep görülmez. Ancak hukuk, statik değil dinamik bir süreçtir; “mutlak anne velayeti” diye bir kural yoktur.

5 yaşındaki bir çocuğun velayetinin babada kalabilmesi için, annenin çocuğa bakmaktan aciz olduğunun veya çocuğun anne yanında kalmasının onun “bedeni, fikri ve ahlaki gelişimini” tehlikeye düşüreceğinin somut delillerle ispatlanması gerekir. Mahkeme bu aşamada pedagog ve psikologlardan oluşan uzman heyeti görevlendirerek “sosyal inceleme raporu” hazırlatır. Eğer baba; annenin çocuğa şiddet uyguladığını, ağır bir ihmal içerisinde olduğunu veya çocuğun manevi dünyasını sarsacak bir yaşam sürdüğünü kanıtlarsa, mülkiyet hakkı gibi bir “hak” olmayan velayet, anneden alınarak babaya tevdi edilebilir.

Vaka Analizi: Örnek Olay İncelemesi

Olay: 5 yaşındaki Mert’in anne ve babası şiddetli geçimsizlik nedeniyle boşanma aşamasındadır. Anne, boşanma davası sürerken çocuğu sürekli olarak komşularına bırakıp gece geç saatlere kadar dışarıda kalmakta, çocuğun okul öncesi eğitimini ve beslenme düzenini ihmal etmektedir. Ayrıca annenin ağır derecede madde bağımlılığı olduğuna dair doktor raporları dosyaya sunulmuştur. Baba ise düzenli bir işe sahip olup, çocuğun bakımı için uygun bir ev ortamı ve yardım alabileceği bir aile düzeni (anneanne/babaanne desteği gibi) sunmaktadır.

Hukuki Değerlendirme:

1. Anne Şefkati İstisnası: Normalde 5 yaşındaki Mert’in anne yanında kalması beklenir. Ancak annenin “madde bağımlılığı” ve “çocuğu ihmal etmesi”, biyolojik anne şefkati avantajını ortadan kaldırır.
2. Yaşam Koşulları: Babanın sunduğu “düzenli hayat” ve “bakım desteği”, çocuğun güvenliği için daha üstün kabul edilir.
3. Uzman Raporu: Pedagog, Mert’in anne yanındayken fiziksel ve ruhsal sağlığının tehlikede olduğunu raporladığında, mahkeme velayeti babaya verecektir.
4. Sonuç: Çocuğun üstün yararı, annenin bağımlılığı sebebiyle babanın yanında olmayı gerektirir. Mahkeme, velayeti babaya vererek anne ile çocuk arasında “kısıtlı kişisel ilişki” kuracaktır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

1. 5 yaşındaki çocuk anne bakımına muhtaç mıdır? Evet, hukuk uygulamasına göre 0-7 yaş grubu çocukların anne bakım ve şefkatine muhtaç olduğu kabul edilir.
2. Annenin maaşı yoksa velayet babaya mı geçer? Hayır. Sırf ekonomik durumun düşüklüğü velayetin anneden alınması için bir sebep değildir; baba bu durumda “iştirak nafakası” ödemekle yükümlü kılınır.
3. Annenin başka biriyle ilişkisi olması velayeti babaya kazandırır mı? Sadece bir ilişki yaşaması yeterli değildir. Bu ilişkinin “çocuğun ahlaki gelişimini” doğrudan ve olumsuz etkilediği, çocuğun bu ortama maruz kaldığı kanıtlanmalıdır.
4. Baba, çocuğa bakması için bakıcı tutarsa velayeti alabilir mi? Tek başına yeterli değildir; ancak anne bakmıyorsa veya bakamıyorsa, babanın sunduğu “bakıcı imkanı” bir avantaj olarak değerlendirilir.
5. Mahkeme 5 yaşındaki çocuğa “Kiminle kalmak istersin?” diye sorar mı? Hayır. Yargıtay uygulamasına göre “idrak yaşı” genellikle 8 ve üzeridir. 5 yaşındaki çocuğun beyanı esas alınmaz, uzman gözlemi esas alınır.
6. Annenin psikolojik rahatsızlığı velayeti etkiler mi? Eğer bu rahatsızlık çocuğun bakımını engelliyor veya çocuğa zarar verme riski taşıyorsa (hastaneden alınacak raporla sabitlenirse), velayet babaya verilir.
7. Baba, velayeti aldıktan sonra anneyi görüştürmeyebilir mi? Hayır. Velayet babada olsa dahi mahkeme anne için “kişisel ilişki günleri” belirler. Çocuğu kaçırmak veya göstermemek velayetin kötüye kullanılmasıdır.
8. Anne çocuğa şiddet uyguluyorsa ne yapılmalı? Derhal “geçici velayet” talepli dava açılmalı ve darp raporu/tanık beyanları ile durum mahkemeye sunulmalıdır.
9. Ortak velayet mümkün müdür? Evet, her iki tarafın rızası varsa ve çocuğun menfaatine uygunsa hakim “ortak velayete” hükmedebilir.
10. Cezaevindeki bir anne velayeti alabilir mi? Hayır, cezaevinde olan veya kısıtlı olan anne/baba velayet hakkını kullanamaz; bu durumda velayet diğer tarafa verilir veya vasi atanır.